De Standaard vroeg aan gynaecologen Johan Van Wiemeersch en Marleen Temmerman of er een ideale leeftijd om voor het eerst de pil te slikken? De anticonceptiepil bij jonge meisjes is namelijk de laatste jaar heel succesvol. De specialisten pleiten voor pragmatisme. "Beter een dochter die de pil een jaar te vroeg pakt dan een zwangere tienerdochter" stelt Marleen Temmerman.

Er zijn meerdere verklaringen voor het succes van de anticonceptiepil bij jonge meisjes. Wie jonger dan 21 is, krijgt ze tegenwoordig zo goed als gratis. Het gaat wel om generische versies van de pil, niet om merkproducten. 'Er zijn wel degelijk meisjes voor wie het kostenplaatje belangrijk is', zegt de Antwerpse gynaecoloog Johan Van Wiemeersch, woordvoerder van zijn beroepsgroep. 'Want niet alle meisjes communiceren openlijk met hun ouders over seksualiteit.'

Toch stelt Van Wiemeersch vast dat er zich, in de gezinscommunicatie, de jongste jaren een grote evolutie heeft voltrokken: 'Veel ouders, meestal moeders, komen mee met hun dochter op consult en verzetten zich niet wanneer wij de anticonceptiepil voorschrijven. Het taboe lijkt gesneuveld. Dat is vooral veranderd, denk ik, door de invoering van het vaccin tegen baarmoederhalskanker. Dat was de katalysator waardoor ouders en kinderen, en gezinnen en dokters, openlijker over seks op tienerleeftijd begonnen te praten. Het ging immers niet op de eerste plaats over seks, maar over de preventie van een ziekte.'

Tot voor een jaar moesten ouders individueel beslissen om hun dochter dit vaccin te laten toedienen. Nu krijgen alle meisjes in het eerste middelbaar het, via het medisch schooltoezicht.

Seksueel actief

Ongeveer tegelijkertijd met de invoering van het vaccin, toonde een Europees onderzoek aan dat tieners alsmaar jonger seksueel actief zijn. 'Wij, gynaecologen, zijn daar toch van achterover gevallen', zegt Van Wiemeersch. 'Op de leeftijd van veertien jaar heeft al meer dan 10 procent de eerste ervaring achter de rug, en van daaraf gaat de curve steil omhoog. Voorheen was dat voor ons een grijze zone. Nu weten we dat seksualiteit tot de leefwereld van schoolgaande jongeren behoort.'

Binnen de Europese gynaecologenvereniging is daarom recent een nieuwe afdeling opgericht: de adolescentengynaecologie.

Nee, er zijn geen lichamelijke risico's verbonden aan het gebruik van de anticonceptiepil op jonge leeftijd, zegt Van Wymeersch. 'Er is wel een risico wanneer men lang de pil gebruikt en tegelijk rookt. En er zijn heel wat meisjes die beide doen. Het is en blijft een slechte combinatie. Ook moeten de meisjes goed worden ingelicht over het juiste pilgebruik: als je naar een feestje gaat en te veel drinkt, en vervolgens moet braken, dan ben je niet meer veilig. Helaas zijn er ook nu nog meisjes die de pil slikken en toch zwanger raken. De oorzaak ligt dan meestal bij een fout gebruik.'

Moeten ouders een limiet stellen, of een ondergrens? De Gentse gynaecologe Marleen Temmerman is daar nuchter in: 'Ik snap dat de meeste ouders schrikken wanneer ze ontdekken dat hun tiener seksueel actief is, maar we kunnen ons maar beter pragmatisch opstellen. En ik denk dat de meeste ouders hun schrik ook wel overwinnen, en zich realistisch opstellen. Per slot heb je beter een tienerdochter van dertien aan de pil, dan dat ze zwanger thuiskomt, toch?' Beter een jaar te vroeg dan een dag te laat? 'Precies!'

Temmerman zegt dat ouders haar ook vaak vragen vanaf welke leeftijd hun dochter op consult moet komen. 'Mijn antwoord is dubbel: die dochter moet niet bij komen, ze moet naar haar huisarts. En vervolgens moet niemand naar de dokter alleen maar vanwege haar leeftijd. Er moet een reden toe zijn, een aanleiding. Als ze een vriendje heeft bijvoorbeeld, of problemen met haar maandstonden. En laat mij nog zeggen dat jonge meisjes niet bang hoeven te zijn van zo'n eerste consult: er is echt niet direct een gynaecologisch onderzoek nodig. Dat speculum blijft nog even in de kast.'

Pragmatisch

Hilde Haerden van de Opvoedingswinkel in Genk pleit ook voor een pragmatische aanpak. 'Als ouders ons vragen vanaf wanneer hun zoon of dochter aan de pil mag, dan plakken wij daar geen leeftijd op. We zullen misschien wel zeggen: "Persoonlijk - maar wij zijn ouderwets - vinden wij 14 jaar erg jong." Maar professioneel kunnen wij geen norm opleggen. We kaatsen de bal terug: wat vinden ouders daar zelf van? Ze moeten hun eigen buikgevoel volgen en het onderwerp thuis bespreekbaar houden. Niet onder de tafel vegen.'

Haerden zegt dat haar eigen dochter er onlangs naar vroeg: 'Niet omdat ze een vriendje heeft, maar vanwege pijnlijke maandstonden. Veel van haar vriendinnen slikken de pil om die reden. Eerlijk, daarom ben ik er ook zelf mee begonnen toen ik zeventien was. En een jaar later was ik heel blij met die beslissing.' Dus heeft ze ja gezegd tegen haar dochter? 'Ik heb gezegd dat we samen eens naar de dokter zullen gaan.'

Bron: Veerle Beel, De Standaard, 19 januari 2011