Abortus is in België sinds 1990 wettelijk toegestaan tot 12 weken na de bevruchting of 14 weken na de laatste maandstonden. Toch gaan jaarlijks 600 à 700 Belgische vrouwen naar Nederland voor een abortus. Een teken dat de abortuswet in België niet ruim genoeg is? Het tijdschrift Vizine (Viva-SVV) sprak over de abortuswetgeving met sp.a-senator en UZGent-gynaecoloog Marleen Temmerman.

Weinig vrouwen vinden het makkelijk om te kiezen voor een abortus. Zoiets vraagt tijd. Sommige vrouwen hebben zoveel twijfels dat ze die maximumtermijn van 12 weken overschrijden. "Er zijn ook vrouwen die niet doorhebben dat ze zwanger zijn," zegt gynaecologe en sp.a-senator Marleen Temmerman. "Dat kan als je de symptomen niet herkent of geen fysieke ongemakken zoals ochtendmisselijkheid ervaart. Sommige vrouwen hebben ook nog wat bloedverlies in het begin van de zwangerschap en denken dat ze menstrueren."

Abortus na 14 weken is in België enkel toegestaan wanneer de zwangerschap ernstige risico's inhoudt voor de zwangere vrouw of wanneer de foetus aan een uiterst zware en ongeneeslijke ziekte lijdt. In die gevallen is het advies van een tweede arts verplicht. De meeste ziekenhuizen hebben een ethisch comité dat de behandelende arts raad geeft. In Nederland ligt de wettelijke termijn voor zwangerschapsafbreking later: tot 22 weken na de bevruchting en 24 weken na de laatste maandstonden. Dat is de levensvatbaarheidsgrens voor de baby die de Wereldgezondheidsorganisatie naar voor schuift. Daarom steken sommige vrouwen, die na 12 weken voor een abortus kiezen en daarvoor niet terecht kunnen in België, de grens over.

Langere termijn?

De Vrouwenraad is bezorgd over de lopende discussies in verband met de abortusproblematiek, zowel in binnen- als buitenland. Hongarije, dat nu het EU-voorzitterschap waarneemt, lijkt in zijn ontwerptekst voor de nieuwe grondwet abortus onvoorwaardelijk te willen verbieden. In eigen
land hield de anti-abortusbetoging in maart de tweede ‘Mars voor het Leven'. De Vrouwenraad benadrukt dat het recht op wettelijke en veilige zwangerschapsafbreking een onomkeerbaar verworven recht is. Meer nog, ze vraagt een verlenging van de wettelijke termijn voor abortus tot 16 weken na de bevruchting en 18 weken na de laatste maandstonden. Volgens de Vrouwenraad ervaren veel vrouwen de termijn 12/14 weken als te nipt. Vrouwen hebben recht op meer tijd om een goed overwogen keuze te maken (en te beseffen dat ze zwanger zijn). Met een verlenging van de wettelijk toegelaten periode hoopt ze ook het abortustoerisme naar Nederland tegen te gaan.

An Verbeke was zeven jaar coördinator van een abortuscentrum in Brussel en werkte bij Luna vzw, de Unie van Nederlandstalige Abortuscentra: "Een zeer grote afremmende factor om naar Nederland te gaan, is de kostprijs. Die ligt in Nederland veel hoger dan in België. Ik heb het meegemaakt in een precaire situatie dat de vrouw die prijs in Nederland niet kon betalen. We zochten dan wel samen verder naar een oplossing, want ik vind het niet juist dat vrouwen die keuze niet kunnen maken omwille van financiële redenen."

Leona Detiège, voormalig politica en een van de voorvechtsters van abortus, beaamt dat abortustoerisme naar Nederland nadelen heeft. "Er ontstaat discriminatie tussen de mensen die hun weg weten en de mensen die het niet weten. Als je naar Nederland gaat, heb je achteraf ook minder nazorg en begeleiding."

Marleen Temmerman: "We kunnen nadenken over een verlenging van die wettelijke termijn van abortus, maar ik vraag mij af of we
daarmee veel problemen oplossen. Als de termijn verlengd wordt tot 16 weken, zullen er nog altijd vrouwen zijn die twijfelen en misschien te laat zijn. Ik zou eerst bekijken hoeveel vrouwen we daarmee helpen. Ik vind die termijn ook geen strijdpunt om de huidige wetgeving in vraag te stellen. We hebben een vrij goede wetgeving. Als we die terug op de helling zetten, komen we misschien wel slechter uit. Ik zou meer inzetten op preventie van ongewenste zwangerschappen, vroege detectie en goede doorverwijzingen."

Leona Detiège deelt die bezorgdheid. "De wet kan verbeterd worden. De vraag is of de veranderingen op dit ogenblik een draagvlak hebben? Het zou goed zijn om die belemmering uit de abortuswet te halen, maar dan moet er wel een meerderheid zijn."

Bedenktijd

"Over het algemeen is onze abortuswetgeving vrij goed. Toch zijn er een aantal zaken die beter kunnen," zegt Marleen Temmerman. "Tussen het moment dat je een abortus vraagt en het moment van de uitvoering is een verplichte bedenktijd van zes dagen. Als je de wet letterlijk toepast, komen veel vrouwen dicht bij die grens van 12/14 weken. Stel nu dat een vrouw 13 weken en vier dagen zwanger is, dan moet ze zes dagen wachten en dan zit ze net over die grens. Ik denk wel dat de meeste abortuscentra er pragmatisch en met gezond verstand mee omgaan."

De huidige wetgeving zegt ook dat de plaats waar je de abortus aanvraagt dezelfde moet zijn als de plaats waar de abortus wordt uitgevoerd. Marleen Temmerman: "Die eenheid van plaats zorgt soms voor problemen. Stel dat je je aanmeldt bij de huisarts en die krijgt bijvoorbeeld pas vier dagen later een afspraak vast in het abortuscentrum. Dan begint die bedenktijd van zes dagen pas te lopen van zodra je in het abortuscentrum bent. Je zou kunnen beslissen dat die termijn begint te lopen van zodra je een huisarts of een gynaecoloog hebt laten weten dat je een abortus wilt."

Preventie

België en Nederland hebben het minst aantal abortussen per aantal geboorten. "Dat komt omdat we het abortusbeleid koppelen met een zeer
goed anticonceptiebeleid," zegt Marleen Temmerman. De meeste abortussen komen voor in de leeftijdsgroep 20 tot 24 jaar. An Verbeke: "Er wordt altijd van uitgegaan dat vooral tieners ongewenst zwanger worden, maar dat klopt niet. De leeftijd tussen 20 en 24 jaar is een periode waarbij heel veel keuzes worden gemaakt naar het verdere leven toe. Jonge vrouwen hebben vaak nog geen stabiele partnerrelatie, ze willen eerst een carrière opbouwen, ze studeren nog of ze hebben financieel geen evenwichtige situatie om voor een zwangerschap te kiezen."

Een doelgroep die we uit het oog verliezen? Het anticonceptiebeleid en preventie zijn vooral toegespitst op jongeren. Marleen Temmerman: "Als je kijkt naar de abortussen, zie je meer problemen bij de vroege twintigers dan bij tieners. Ook doelgroepen die moeilijker te bereiken zijn, mogen we niet vergeten. Allochtone meisjes hebben soms moeite om anticonceptie vast te krijgen omwille van de sociale controle. We moeten dus nog meer inzetten op preventie."

(Bron: Dorien Wenderickx, Vizine juni - juli - augustus 2011, pp. 26-27 - Vizine is het tijdschrift van Viva-Socilistische Vrouwen Vereniging)

(meer info: http://www.viva-svv.be/Publicaties/Ledenblad/Pages/default.aspx)