afbeelding: Picasso, Tragedy, ca. 1903, National Art Gallery Washington (bron: internet)

Volgens cijfers uit 2009 leven 16,6% van de Belgische kinderen en jongeren (jonger dan 18 jaar) in armoede. In Vlaanderen gaat het om 9,8%, in Wallonië zijn dat er maar liefst 22% en in Brussel kampen 34,2% van de jongeren met armoedeproblemen. Het zou cynisch zijn om daar bij wijze van overtreffende trap ook de cijfers van Afrikaanse kinderen in armoede naast te zetten.

De cijfers in ons land zijn al dramatisch genoeg. Omgerekend schat men dat 1 op de 6 kinderen (een kleine 400.000) in ons land onvoldoende inkomen hebben, geen werk hebben, ziek zijn en niet naar de dokter kunnen/durven, achterstand oplopen op school, in een slechte woning wonen, niet/nooit met vakantie gaan, niet/nooit naar de sportclub, de cinema of een museum kunnen... Mensen komen daarbij in deze maand voor onredelijke keuzes te staan: minder eten of geen medicijnen om schoolgerief te kunnen kopen voor je kind. Werklozen, alleenstaande ouders of mensen met een niet-Europese nationaliteit zijn nog kwetsbaarder. Zij hebben een onevenredig hoog armoederisico.
Vlaams minister Ingrid Lieten, bevoegd voor de armoedebestrijding, organiseert momenteel een reeks provinciale overlegrondes rond kinderarmoede. Ondanks alle armoedeplannen en -acties zijn de resultaten beneden alle peil. Gezien alle ministers en ambtenaren van op alle fronten (tewerkstelling, huisvesting, onderwijs, gezondheid...) armoede moeten aanpakken is samenwerken onontbeerlijk.

De Vlaamse overheid zette een paar jaar geleden maar liefst 194 acties op het getouw... vorig jaar werden die negatief geëvalueerd. Het gaat te traag vooruit. Op tien jaar tijd is het aantal kinderen in armoede verdubbeld.... Daarom werd het geweer van schouder veranderd. Er werden begin dit jaar 12 prioriteiten naar voren geschoven (o.a. rond tewerkstelling, de automatische toekenning van rechten...) en de focus komt voortaan te liggen op de strijd tegen kinderarmoede. Steden en gemeenten zullen een centrale rol gaan spelen.
Op zaterdag 17 september werd in het PAC Zuid in Gent een presentatie gegeven van de verontrustende armoedecijfers. In bepaalde gemeenten gaat het van kwaad naar erger: in Ronse bijvoorbeeld blijken 20% van de kinderen in kansarme gezinnen te leven en maar liefst 55% van de kinderen in Ronse hanteren het Nederlands niet als thuistaal. Een gigantische opdracht voor het onderwijsopbouwwerk aldaar om ouders meer bij het schoolgebeuren te betrekken en om de grote leerachterstand bij een derde van de kinderen weg te werken...

Bijna 4 op 10 van de kinderen geboren in een kansarm gezin woont in de grootsteden Antwerpen en Gent. Van bijna 6 op 10 kinderen geboren in een kansarm gezin beschikte de moeder bij haar geboorte niet over de Belgische nationaliteit.
Cijfers en studies zijn er genoeg. Hulpverleners zijn er ook in overvloed - ze lijden ook aan ‘vergaderitis' en ze werken soms naast elkaar. In sommige gezinnen in armoede zien ze nooit iemand, in anderen passeren er tientallen. Mensen in armoede kunnen vaak ook niet op tegen de rationele standpunten van hulpverleners, getuige een ervaringsdeskundige gisteren in Gent. Een alleenstaande moeder in armoede die haar kinderen nauwelijks een boterham met choco kan geven, zal al eens geëmotioneerd reageren als een er een goed betaalde welzijnswerker komt melden dat ze haar huis meer moet opkuisen.
Hoe het ook zij... Provinciegouverneur André Denys stelde in Gent terecht dat we deze grove onrechtvaardigheid niet mogen aanvaarden. De aanpak van armoede -die nooit 100% zal verdwijnen- mogen we volgens onze gouverneur niet overlaten aan de vrije markt. De overheden moeten centraal staan. Tegelijk moeten we mensen weerbaarder maken. Ze moeten beter opkomen voor zichzelf. Ook kinderen moeten een stem krijgen. Ieder kind heeft talenten, bij kinderen in armoede liggen die talenten echter dieper verborgen.

Rita Brauwers van de Gentse Arteveldehogeschool lichtte tijdens het afsluitende panelgesprek het interessante project "Een buddy bij de wieg" voor. Studenten bachelor in de Vroedkunde en hun collega's uit de opleiding Maatschappelijk Werk gaan tijdens de periode van zwangerschap, bevalling en kraamzorg gezinnen bijstaan. Deze buddy's helpen gezinnen die het niet makkelijk hebben contact te zoeken met de bestaande hulpverlening die ze vaak niet kennen. "Wie goed zorgt voor mama's zorgt goed voor kinderen" is het credo van dit ‘hands on'-project. Dat onderschrijf ik graag.
Vaak gaat het om alleenstaande moeders. De buddy's kiezen de kant van de mama's en denken met hen mee. Ook als die op zoek zijn naar een woning, een inkomen, een wiegje of een buggy. Als buddy-studenten aanstaande moeders in armoede begeleiden naar de consultatie bij de gynaecoloog valt vaak op dat er één afwezige is: de vader van het kind. Het gebeurt ook dat ze bij de eerste consultatie de biologische vader zien, bij de tweede visite een nieuwe vriend en bij de bevalling een volgende... Ontstellend, maar spijtig genoeg realiteit.

Dit soort situaties mag ons niet in de val van het morele oordeel doen vallen. Akkoord, dat mensen beter moeten opkomen voor zichzelf, maar soms kan je er niet aan doen. Nog maar de voorbije week is gebleken dat mensen door ernstige ziekte als kanker in de armoede kunnen verzeilen. Iedere mens in armoede heeft zijn eigen verhaal. We moeten blijvend verontwaardigd zijn over armoede bij kinderen en mama's, we moeten blijvend cijfermateriaal over armoede verzamelen, we moeten blijvend vergaderen, maar tenslotte moeten we allemaal de handen uit de mouwen steken mensen in armoede er zo vlug mogelijk uit helpen.

Marleen Temmerman, Wel & Wee op Zaterdag, www.gentenaar.be , zaterdag 17 september 2011