Niet alleen in ons land en Nederland, maar ook in Duitsland spreekt men van een ‘Altweibersommer'. De legende wil dat het iets te maken heeft met Noorse of Germaanse watergeesten met lange witte haren. Dan is de link naar breiende vrouwen of spinnen vlug gelegd. Een oude spinster ofte een oude vrijster, die doet toch altijd aan warme nazomers denken?

Stoken massa's oude wijven ergens ten lande Leuvense stoven roodgloeiend ter eer en glorie van ons fijn najaarsklimaat? Wij weten wel beter. 't Schoon weer is gewoon het gevolg van een hogedrukgebied dat op de juiste plaats op het juiste moment boven Midden-Europa hangt en gunstige zuidelijke winden naar onze contreien stuwt.

Maar hoe zit dat dan met die wijven? Een wijf heeft vandaag in het gewoon Nederlands vaak een pejoratieve bijklank. Een wijf dat is volgens de woordenboekendefinities een bijdehante, boosaardige vrouw, een del, een feeks, een onuitstaanbare (tover)kol...

't Zijn ingewikkelde wezens volgens de über-zielenknijper Sigmund Freud: "Die grosse Frage, die nie beantwortet worden ist und die ich trotz dreißig Jahre langem Forschen in der weiblichen Seele nie habe beantworten können, ist die: Was will das Weib?" Wat wil dat wijf? Een zin die nazindert. Freuds analyses werden trouwens nooit op luid applaus onthaald door feministes. Zo zette hij in zijn psychoanalytische geschriften gefrustreerde vrouwen al eens in een hoek met de term ‘penisnijd'. Betty Friedan vond dat Freud een erg Victoriaanse kijk had op vrouwen.

Of waren het wijven? In vele talen toch. In het Middelnederlands was zo'n wijf gewoon een echtgenote, een vrouw. Zoals dat ook weerklinkt in het Duits (Weib), het Engels (wife)en het Oudnoors (vif). In Gent en omstreken durft een dronken man zijn vrouw ook wel eens aan te spreken als ‘mè wíjveke' en in Antwerpen heeft een sinjoor het soms over ‘mé waaaaif'... Al deze woorden stammen van het Germaanse ‘wiba' wat gesluierde betekende. Van zodra een meisje huwt moest ze haar haren opbinden, verstoppen voor begerige mannelijke ogen. Interessant om weten als er nog eens een scherplijster over de hoofddoekjes van islamitische meisjes begint. Het is een oeroude Germaanse traditie!

In de Noorse taal spreekt men soms over ‘witte wieven', waarbij ‘wit' niet verwijst naar de kleur van bijvoorbeeld de witgrijze haren, maar op ‘wijs'. Denk maar aan de Engels begrippen ‘wit' of ‘witty', die slaan op het gevat en humoristisch-intellectuele karakter van iemand.

Of de uitdrukking ‘oudewijvenzomer' nu beledigend is? In 1998 heeft de districtsrechtbank van het Duitse Darmstadt gesteld dat het gebruik van de term ‘Altweibersommer' door de media geen belediging is voor de integriteit van oudere dames... Die rechtbank gaf daarmee een 78-jarige vrouw die zich beklaagde over de oudewijvenzomerweerberichten het nakijken. Het oordeel werd afgekondigd op 2 februari 1998, het was toen in Duitsland ‘Altweiberfastnacht'! Het wijf dat de zaak aantrok zal nogal ogen getrokken hebben!

En gaat het eigenlijk wel over wijven? In het Hoogduits zijn ‘weiben' spinnendraden waaraan de pasgeboren jonge baldakijnspinnen door de lucht zweven. Dat is in het najaar, en die vallen sprookjesachtig op in tegenlicht. Technisch gezien spreken we dus beter over spinnenragzomer... Maar dat veroorzaakt allicht paniekaanvallen bij mensen die aan arachnofobie lijden.
Genoeg zomerse semantiek en lollige ‘witte-wijven-hersenspinsels'! Geniet u vandaag en de komende dagen maar in uw tuin of op uw dakterras, aan de Blaarmeersen of in de stad van deze mooie oudewijvenzomer. En laat u zichzelf daarbij maar eens goed bedienen door de oude venten (en jonge heren) rondom u.

Marleen Temmerman, 1 oktober 2011

bron: website De Gentenaar, 1 oktober 2011