Speciaal voor de aspirant-politici die (al dan niet op de rechtbank) pleiten voor de afschaffing van de Franse les op school "want de kabeljauw uit de Noordzee dreigt ook Franssprekend te worden": promotie voor het sterke blad ‘Septentrion' van Ons Erfdeel. Het blad promoot op unieke wijze de Nederlandstalige cultuur uit Vlaanderen en Nederland in het Frans (stel je voor). De actieradius overstijgt de Eurometropool Rijsel-Kortrijk-Doornik. Klik verder want in het voorlaatste nummer stond ook een portret van Marleen Temmerman.

Het Franstalig tijdschrift Septentrion met zetel in Rekem aan de Franse grens bestaat precies 40 jaar. Al sinds 1972 geeft het een beeld van het literaire, culturele en maatschappelijke leven in Vlaanderen en Nederland. Het blad besteedt eveneens aandacht aan de relaties tussen de Franstalige en Nederlandstalige wereld. In het Frans, parbleu!

In het meest recente nummer neemt Geert Van Istendael de trein van Parijs over Brussel naar Amsterdam en weer terug. Ook in de volgende nummers nemen auteurs treinen die de Franstalige en de Nederlandstalige culturen met elkaar verbinden. In het vorige nummer van Septentrion (december 2010) schetst Jeroen Dewulf (University of California - Berkeley) een beeld van de ‘laatste Belgen', die van de Duitstalige Gemeenschap. Hans Vanacker brengt in datzelfde nummer een portret van Marleen Temmerman. De tekst vindt u hieronder in het Nederlands. Voor de Franssprekende kabeljauwvissen en de trouwe lezers van Septentrion, vindt u hier voor alle zekerheid de Franstalige versie:  Septentrion

Tussen Gent en Kenia: Marleen Temmerman  

Half september 2010 werd de naam bekend gemaakt van de eerste voorzitter van "VN Vrouwen", een agentschap opgericht in de schoot van de Verenigde Naties voor het bevorderen van "gendergelijkheid en empowerment van vrouwen". De keuze viel op Michelle Bachelet, de voormalige presidente van Chili. Een van haar tegenkandidaten was de Vlaamse gynaecologe en politica Marleen Temmerman (° 1953). Kort tevoren had Temmerman aangegeven dat ze haar eigen kandidatuur weinig kans gaf. Ze vond het niet meer dan logisch dat de leiding van het agentschap zou gaan naar een vrouw uit het Zuidelijk halfrond.

            Marleen Temmerman had al een belangrijke overwinning op zak. Eerder op het jaar kreeg ze van het toonaangevende British Medical Journal een Lifetime Achievement Award. Deze onderscheiding wordt toegekend aan een arts, politicus, academicus of onderzoeker die een unieke en wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan de verbetering van de gezondheidszorg. Nogal wat tegenkandidaten waren niet van de minsten. Ze kwamen uit landen als de Verenigde Staten, Canada of Groot-Brittannië en hadden een waslijst aan publicaties op hun naam.

            Zonder twijfel kan Marleen Temmerman een kind van haar tijd worden genoemd. Wie de belangrijkste momenten in haar loopbaan en leven overloopt, mag zich meteen koesteren in de sfeer van de jaren '60 en '70. En, opmerkelijk, in tegenstelling tot velen lijkt ze in de latere fases van haar carrière die sfeer geenszins te zijn vergeten.

            Temmerman is afkomstig uit een gezin zoals er in Vlaanderen dertien in een dozijn waren: christelijk, hardwerkend en vol goede bedoelingen, maar een beetje braafjes. In de middelbare school had ze echter veel interesse voor algemeen-maatschappelijke en politieke onderwerpen. Haar als zeer rebels ervaren opmerkingen werden maar matig geapprecieerd. Ze liet het evenwel niet aan haar hart komen. Zonder verpinken spijbelde ze een dagje om in Brussel een les bij te wonen van de econoom en trotskist Ernest Mandel¹ en ook maatschappijkritische filosofen als Leo Apostel en Jaap Kruithof, beiden hoogleraar aan de universiteit van Gent, wilde ze wel eens horen.

            Dat Temmerman in Gent geneeskunde ging studeren en bij voorbeeld niet sociologie of economie, was verrassend. Dat ze überhaupt op universitair niveau zou gaan studeren, was nog verrassender. Studeren was in haar familie sowieso geen evidentie en nog minder voor een meisje, maar haar ouders gaven hun verzet uiteindelijk op. Het stond in de sterren geschreven dat ze geen alledaagse studente zou worden. Ze werd al snel lid van een socio-medische werkgroep die discussieerde over de verbetering van de geneeskunde en de herverdeling van eigendom, leerde Turks - in Gent was er toen al een vrij grote Turkse gemeenschap - en werkte als vrijwilligster mee in het gezondheidscentrum van een achtergestelde wijk.

            Nog tijdens haar medicijnenstudie ondernam Temmerman een reis die anticipeerde op een belangrijke wending in haar leven. Ze trok naar Rwanda, helemaal alleen. Het was een overweldigende ervaring. Natuurlijk wist ze dat het verschil tussen het rijke Westen en Afrika groot was, maar ze was onthutst over de omstandigheden waarin de Rwandezen leefden en over het gebrek aan personeel en technologische middelen in het ziekenhuis van Butare. 

            Het zou nog een tijdje duren voor Temmerman opnieuw naar Afrika ging. Ze specialiseerde zich als gynaecologe en kreeg een baan in de staf van Jean-Jacques Amy, professor aan de Vrije Universiteit Brussel. Het werd een boeiende maar vreemde tijd. Temmerman hield zich vooral bezig met infertiliteitsproblemen. Daarnaast voerde ze ook abortussen uit, overigens in een periode waarin abortus in België in theorie nog volstrekt illegaal was. Soms verliet ze de kamer van een vrouw die maar niet zwanger geraakte en moest ze meteen naar de kamer van iemand die aandrong op een vruchtafdrijving.

            In 1985 kreeg Temmermans sluimerende liefde voor Afrika een stevig zetje. Aan de universiteit van Nairobi, die een samenwerkingsverband had met het Tropisch Instituut te Antwerpen, liep er een klein onderzoek naar de gevolgen van seksueel overdraagbare aandoeningen bij zwangere prostituees. Temmerman kreeg een beurs om gedurende een maand mee te helpen aan het onderzoek. Twee jaar later zocht men iemand om het project verder te ontwikkelen. De lokroep van Afrika was heel sterk geworden. Met man en pas geboren kind trok ze naar Kenia. Temmerman werd benoemd aan de universiteit van Nairobi. Haar standplaats was de kraamkliniek van de openbare sector in een sloppenwijk of concreter: een vallei waarin 500.000 mensen leefden in de slechts denkbare omstandigheden. Haar ervaringen  in Kenia heeft Temmerman meeslepend beschreven in Mama Daktari: gynaecologe in Afrika, een boek waarin ze zowel oog heeft voor het schrijnende gebrek aan infrastructuur en middelen, het nauwelijks voor te stellen verschil tussen arm en rijk (ook ter plaatse) en opvallende culturele verschillen. Op de achtergrond speelt steeds de

bijna moedeloos makende strijd tegen AIDS. Ter illustratie: toen Temmerman aan haar opdracht begon, waren zowat twee % van haar patiënten HIV-positieve vrouwen. Vijf jaar later was dat cijfer opgelopen tot 25 %.

            In 1992 besloot het gezin naar België terug te keren, maar Afrika zou een belangrijke rol blijven spelen in Temmermans leven. In 1994 richtte ze met verschillende partners, onder wie ex- collega's in Kenia, het International Centre for Reproductive Health (ICRH) op.  ICRH is één van de grootste academische eenheden in zijn soort binnen Europa en geniet een hoge waardering zowel nationaal en internationaal.  ICRH betrekt fondsen uit binnen- en buitenland en functioneert als multidisciplinair centrum van de Universiteit Gent, binnen de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen.

Naast onderzoeksactiviteiten implementeert het ICRH verschillende projecten in Europa, Afrika, Latijns Amerika en Azië met de focus op het ontwikkelen van trainingprogramma's en acties ter verdediging van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten.

Sinds 1994 biedt het ICRH uitgebreide technische assistentie aan nationale en internationale gezondheidsprogramma's op het terrein van HIV/AIDS, SOA's, barrière methoden, familie planning, moeder-kind zorg, schadelijke traditionele praktijken, seksueel en gender gerelateerd geweld, adolescenten and mobiele populaties, inbegrepen migranten, vluchtelingen, truckers and sekswerkers.

            Inmiddels is Temmerman hoogleraar in de verloskunde-gynaecologie aan de universiteit van Gent en hoofd van de afdeling verloskunde aan het universitair ziekenhuis te Gent. Ze combineert deze functies met een zitje in de Belgische Senaat, als lid van de sociaal-democratische partij SP.A. Ondanks een gebrek aan reële politieke ervaring wordt haar werk in de senaat door analisten zeer verdienstelijk genoemd. Op gezette tussentijden publiceert ze ook een boek, over het geweld waaronder vrouwen soms gebukt gaan of over leuke (en minder leuke) momenten die ze meemaakte als gynaecologe. Maar Temmerman blijft niet altijd in België. Meer dan eens gaat ze terug naar Kenia, waarmee ze aantoont dat een cliché ook waar kan zijn. Wie eenmaal in Afrika is geweest, wil altijd terug.

Bron: Hans Vanacker, Septentrion (december 2010)*

1          Voir Septentrion, XXXVII, n° 1, 2008, pp. 76-79.  

2          Verschenen in 2009 bij uitgeverij Van Halewyck te Leuven.

* ‘Gynécologue entre Gand et le Kenya: Marleen Temmerman' in ‘Septentrion, Arts, lettres en culture de Flandre et des Pays-Bas', 39^e année, revue trimestrielle, 4^e trimestre, pp. 83-85.  Septentrion