Vlak voor de zomer bezocht Prinses Astrid een aantal gezondheidsprojecten van ICRH in Mozambique. Dat was mogelijk omdat de prinses in Tanzania en Mozambique was als erevoorzitster van de NGO Apopo. Dat is een Belgische organisatie met hoofdkantoor in Tanzania die grote ratten inzet voor het opsporen van landmijnen.

Apopo heeft 200 medewerkers en zo'n 300 ratten. Op de website kan je nalezen waarom ratten zo geschikt zijn voor de job. Ratten hebben namelijk een uitmuntend reukvermogen en na een eenvoudige training van 6 weken kunnen ze al aan de slag om explosieven te detecteren. De ratten wegen ‘maar' 1,5 kg, dus ze brengen drukgevoelige landmijnen niet tot ontploffing omdat die pas ontsteken nadat er een gewicht van minstens 5 kg op komt. Ratten kunnen bovendien zowel metalen als kunststoffen landmijnen detecteren, wat ze geschikter maakt dan metaaldetectoren. Ratten inzetten is ‘low-technology' en in landen met een beperkt inkomen dus goedkoop én efficiënt. Ratten zijn weliswaar sociaal maar ze hechten zich niet -zoals bijvoorbeeld honden- aan één baasje. Zo kan het dier gemakkelijk worden overgedragen aan andere begeleiders.

Ratten zijn erg sociaal en flexibel. Ze zijn ook resistent tegen veel tropische ziekten én gemakkelijk te trainen. Ze vinden het niet erg om repetitieve taken uit te voeren en komen rond met goedkoop voedsel. Onderhoud en vervoer van de dieren is eenvoudig. De Afrikaanse reuze hamsterratten hebben een lange levensduur (6 à 8 jaar) en dat betekent dat een eenmalige opleiding lange tijd rendeert.

Vanuit mijn medische ervaring stond ik perplex van de extra mogelijkheden die deze ratten ook voor de gezondheidszorg kunnen leveren. Blijkt dat ze met hun superreukzin ook getraind kunnen worden om op te maken of iemand al dan niet tuberculose heeft. Ratten kunnen met hun scherp reukvermogen een wel erg goedkope en efficiënte TBC-diagnose stellen en daarmee honderden levens redden. In Tanzania heeft de inzet van de hamsterratten de detectieratio van TBC-patiënten met maar liefst 40% doen stijgen in de partnerhospitalen.
Hoe ze dat in de praktijk doen? Als ze een positief TBC-staal treffen houden ze halt of beginnen ze te krabben en krijgen ze voedsel als beloning. Uiteraard gebeurt een definitieve diagnose nog via een aanvullend microscopisch onderzoek. Bij bevestiging kunnen de ziekenhuizen starten met de behandeling.

Hoge aaibaarheidsfactor?

Het is verbluffend hoe levende wezens als hamsterratten ingewikkelde hoogtechnologische medische apparatuur kunnen evenaren en zelfs overtreffen. Je zou bijna vergeten dat het ook gewoon schattige wezens zijn. Misschien om de aaibaarheidsfactor te verhogen geven de mensen van Apopo elke rat een persoonlijke naam. Er zit zelfs een ‘Astrid' bij en daar konden de prinses en haar gemaal Lorenz goed mee lachen. Het beest gaan zitten strelen en op de schouders nemen was al minder evident.
Je kunt zelf ook een rat adopteren en daarmee de goede werking van dit project met zogenaamde "Hero-Rats" steunen. Astrid-De-Rat is wel al geadopteerd, hun kloeke verwanten Chosen One, Kim, Tyson en Ziko zijn nog vrij. Ga voor een vertederende foto en een karakterbeschrijving naar http://www.apopo.org/home.php en dan krijgt u binnenkort een briefje van uw rat en een driemaandelijkse update van hun rattenwedervaren via mail.

Marleen Temmerman, De Gentenaar, 3 september 2011