 Met de regelmaat van een bijgestelde klok, en in elk geval halfjaarlijks, start een publiek debatje over de voor- en nadelen van zomertijd en wintertijd. Komende nacht spelen we weer leerling-tovenaar en mag de tijd een uur stilstaan vanaf 2:00u. Binnen een half jaar flitsen we een uur ‘back to the future'. Biologische klokken om zeep? Koeien die minder melk geven. Baby's en hun ouders die depressiever zijn? Bah neen, draaien aan de tijd heeft iets poëtisch en 't is inmiddels een gezellige traditie. En tegenwoordig moet men af en toe zelfs eens de GMT een seconde bijstellen. Lees verder om de column van Marleen Temmerman over de verschuivende tijd in De Gentenaar te lezen.
(foto: tijdmachine 'The Tardis' - Dr. Who, bron: internet)
De wintertijd is de ‘normale' tijd. De zomertijd, het doordraaien van het uur van 2 uur 's nachts naar 3 uur, is de truck die de Brit William Well in 1907 bedacht en die in 1916 als energiebesparende maatregel in heel Europa werd ingevoerd. In Waste of Daylight prikkelde hij heel wat Britse parlementairen met het zomertijdconcept. In 1919 werd de zomertijd terug afgevoerd. Het was blijkbaar populair in oorlogsjaren als besparende maatregel want in de Tweede Wereldoorlog was het jaarlijks in verschillende Europese landen terug tijd voor zomertijd. Daarna kwam het nog sporadisch voor... terug naar de klassieke ‘wintertijd'. Maar in de oliecrisisjaren '70 van vorige eeuw kwam het concept terug in zwang. In 1976 werd de zomertijd in ons land ingevoerd, de jaren daarvoor en daarna was dat in vele andere landen ter wereld het geval, en het duurt tot op vandaag (en minstens tot in 2014). Aanvankelijk met heel wat scepsis. De week na ingaan van zomertijd zouden er meer auto-ongevallen zijn... meer hartinfarcten. De boeren moesten langer werken dan de gewone werkmens en de cafés en restaurants zouden minder omzet draaien omdat de klanten en het personeel te laat kwamen. Dat laatste bleek quatsch. De omzet bleek met de zomertijd te stijgen.
Russen doen niet meer mee aan wintertijd
Vandaag komt aan het mooie zomerliedje een eind, hoewel de 'oudewijvenzomer-temperaturen' blijven duren. Tijd voor wintertijd dus, de échte tijd. Maar willen we alle voordelen van de zomertijd wel achter ons laten? Kan de zomertijd niet blijven doorlopen en de echte tijd vervangen? In Rusland gaat men vanaf dit jaar altijd bij de zomertijd blijven, een ideetje van president Medvedev. Een land als Ijsland, wil dan weer niet van de zomertijd weten. Zij zijn wintertijdlanders. Typisch voor de grijze eiland? Neen hoor, zonovergoten en droog Australië houdt het ook permanent bij wintertijd... En de zomertijdlanden liggen bijna uitsluitend in Europa en Noord-Amerika...
Ach, het gaat maar om een luttel uur en de zomer blijft écht niet duren omdat 't in het woord zit vervat. Zelf reis ik redelijk veel. Soms reis je tegen de tijd of verdubbel je de tijd door sneller dan het geluid over tijdzones te vliegen. Van Gent naar Brussel verlies je tijdens de spits al gauw een uur, maar de tijd schrijdt wel ongenadig voort, die ‘verloren tijd' mag je zoeken, maar je haalt hem niet meer in. Dat is zo in heel West-Europa. Een tijdszone meer naar het Oosten of het Westen, en dan verandert de tijd wel een uur. In heel de wereld zijn 24 tijdszones, en sommige van die zone worden ook nog eens opgesplitst in deeltijdzones met halfuurverschillen. Sommige onmetelijke landen hanteren één tijdszone (China), andere hebben er verschillende op hun grondgebied: Rusland heeft er zo 11. Toen Rusland in 2010 vrij laat in het zomertijdverhaal stapte, heeft president Medvedev dit eigenhandig (via een wet) teruggebracht tot 9 tijdzones... Voorwaar een machtig man, hij heeft niet enkel de tijd verdicht maar ook voor permanente Russische ‘zomertijd'-pret gezorgd.
Dat de ‘nultijdzone' wordt aangeduid met Greenwich Mean Time (GMT), naar de meridiaan die door de Londense stadswijk Greenwich loop, dat leerden we al op de lagere school. Eigenlijk is het een astronomische tijdsaanduiding. Die GMT komt tegenwoordig onder druk te staan. Blijkbaar is de UTC, de internationale autoomtijd, meer accuraat. De afkorting is een mixvorm van de Franse ‘Temps Universel Coordonné' (TUC) en de Engelse ‘Coordinated Universal Time' (CUT). Als de GMT en de UTC een 0,9 seconden van elkaar verschillen, dan stelt men overal ter wereld de klokken één seconde bij, dat is dan een ‘schrikkelseconde'... Die bijstelling komt na een paar jaar altijd goed van pas. Je kan zoveel in een seconde en zo weinig in een jaar...
Jaar verspild? Gelukkig is er nog de schrikkelseconde...
Op onze planeet begint de dag, en daarmee dus een bepaalde datum, altijd in de republiek Kiribati (UCT+ 14 uur). En die dag eindigt 26 uur later op de onbewoonde Amerikaanse eilanden Howland en Baker (UCT-12). Het is een ingewikkelde toestand maar iedere datum komt daardoor ergens in totaal 50 uur voor gedurende twee uur per etmaal (tussen 10:00 en 12:00 uur UTC); dat maakt dat er op dat moment drie verschillende data in gebruik zijn. Deze toestand spreekt het meest tot de verbeelding met Nieuwjaar als wij nog aan het oudejaarsontbijt zitten, dan is men elkaar in Oceanië al driftig aan het kussen en feliciteren onder een spetterend vuurwerk. Zij zullen alweer vlugger spurten naar 2012, terwijl wij nog even in 2011 blijven haperen, of schrijft u nu in oktober nog altijd 2010 als u een datum moet noteren? Dat is dan zeker de schuld van de regeringsonderhandelaars die ons de facto met dat ‘verspild jaar' nog in 2010 hebben laten hangen! Een schrikkeljaar? Nogmaals: wij steken zoveel werk in die éne bijgestelde schrikkelseconde.
De tijd bijsturen, het lijkt wel een sprookjesspelletje. Van zomeruur weer naar winteruur. De wetenschappers, energiedeskundigen en specialisten inzake bioritmestoornissen zullen u in de kranten wel weer zeggen wat dat winteruur weer doet voor u en uw elektriciteitsfactuur.
Keert het op dat vlak bij ons, het draait elders de andere kant op. Wist u bijvoorbeeld dat wanneer bij ons in het noorden de wintertijd ingaat, in het zuidelijk halfrond de zomertijd aanbreekt en andersom: zij starten hun wintertijd als wij de zomertijd aanvatten.
Mensenlief, je zou van minder het noorden verliezen! Stel dat je op de vooravond van een aflopend zomertijdland op een intercontinentale vlucht stapt om een aflopend wintertijdland te bezoeken. En dat je dan vele uren vroeger dan je vertrekuur tureluurs weer uitstapt in een pas gestarte zomertijdzone... surrealistisch! Nog even en we gaan Doctor Who achterna, die fijne meneer uit de nog altijd lopende Britse sciencefictionserie, verschalkt de tijd door in een oer-Britse telefooncel te stappen en er in een andere eeuw weer uit te komen. Dr. Who is veel flitsender dan die houten klazen Suske en Wiske die door professor Barabas al iets te vaak door de teletijdsmachine gedraaid werden. En nu moet ik dringend een vliegtuig/telefoonkabine halen. Altijd weer benieuwd in welk tijdskluwen ik weer verstrikt ga raken...
Marleen Temmerman, 29 oktober 2011 (De Gentenaar)
|
