GENT - Eindelijk krijgen we zicht op het eerste échte zomerweekend! De Gentse terrasjes stromen meteen eivol. Perfect om het hoofd eens los te gooien en de neus richting zon te draaien? Goed idee, vindt Marleen Temmerman, die er gezellig een terrasstoeltje bijtrekt om het eens over normen en waarden te hebben.

Ons hoofd staat al half op vakantie, maar het verstand in dat hoofd zegt dat er voor de meesten eerst nog duchtig gewerkt moet worden. De Gentse studenten zitten volop in hun blok. Tenzij ze van de vakgroep Wijsbegeerte en Moraalwetenschap zijn, moet ik bij hen nu niet met normen en waarden afkomen. 't Is eveneens een drukke periode voor politici die binnen drie weken de stemtest moeten ondergaan, wegens een te vroeg gestruikelde federale regering.

Met plezier en veel enthousiasme gooi ik me opnieuw in de strijd voor de socialisten. Er zijn thema's genoeg. Zo is er het onvermijdbare BHV dat al een tijdje op de splitsingslijst staat. Ook de economische -, financiële - én sociale crisis blijken onsplitsbaar aan elkaar geklonken. Elke partij bekijkt politieke problemen met een gekleurde bril. Ieder bedenkt z'n eigen oplossingen, aangedragen door de eigen aard, de eigen geschiedenis, de normen en waarden die men verdedigt. Het is niet sexy om het over de eigen waarden te hebben. 't Heeft vlug iets belerend en helpt dát dan om al die onsplitsbare dingen uit elkaar te halen?

Ik was in elk geval verbaasd toen bij aanvang van de aflopende legislatuur gemeld werd dat de meerderheidspartijen onderling hadden afgesproken om geen ethische dossiers aan te pakken. Zo'n stilstand kan je politiek niet afspreken. De maatschappij staat niet stil. Het ethisch debat moet steeds vernieuwd worden.

Respect, gelijkwaardigheid en solidariteit zijn voor de socialisten belangrijke basiswaarden. Logisch dan ook dat ze onze ethische standpunten voeden. sp.a is daarom steeds bereid tot een open discussie over ethische dossier met al wie deze basiswaarden onderschrijft. Gesprekspartners zijn er genoeg: vele levensbeschouwingen herkennen zichzelf  _ net als de socialistische beweging _ graag in een grote humanistische traditie voor positieve vrijheid en menselijke ontvoogding.

Uiteraard focus ik mij als arts en politicus graag op de bio-ethische problemen bij het begin en het einde van ons leven: euthanasie en abortus bijvoorbeeld, de maakbare mens en de grens van de levensvatbaarheid of thema's rond reproductieve en seksuele gezondheid en rechten. Als een Zuid-Afrikaanse president of een Roomkatholieke paus het nut van het gebruik van condooms in de strijd tegen aids contesteert, dan is dat niet alleen ethisch - maar ook wetenschappelijk fout; nog los van de nefaste effecten op de gezondheid van miljoenen mensen.

Ethische dossiers wachten niet op politieke stilstand

Biotechnologie en genetica zijn permanent in ontwikkeling, en vragen daarom onze aandacht en reflectie. Maar ook bepaalde aspecten van de gezondheidszorg vergen een aangepast ethisch en/of wettelijk kader: zorgfenomenen als plastische chirurgie in privéklinieken bijvoorbeeld of dure geneesmiddelen voor zeldzame ziekten en onbetaalbare hospitalisatieverzekeringen. Niet in het minst omdat financiële redenen kunnen meespelen in het al dan niet instellen van een behandeling.

Soms moeten we keuzes maken en stellen dat de op solidariteit gestoelde ziekteverzekering niet kan opdraaien voor onverantwoorde ingrepen. Maar wat is onverantwoord? Nog niet zo lang geleden flakkerde de discussie omtrent de medische hardnekkigheid terug op toen een collega-parlementslid stelde dat zijn vader op het sterfbed nog een hartklep kreeg ingeplant. De vader stierf kort daarna. Maar wat als de hartklep het leven van de man toch nog met een paar kwalitatieve jaren had verlengd?

We hebben samen met progressieve krachten in de maatschappij altijd vooraan gestaan in de strijd voor makkelijke toegang tot voorbehoedsmiddelen en voor veilige abortus. Verder staan we in België mondiaal ook vooraan op het vlak van euthanasie, gelijke rechten voor vrouwen en mannen, de sanctionering van discriminatie op basis van gender, ethische afkomst en seksuele geaardheid. We moeten erover waken om deze verworvenheden te beschermen.

Inzake prenatale diagnostiek is het belangrijk dat aanstaande ouders goed ingelicht zijn over het beleid van het ziekenhuis waar zij gevolgd worden. Ze moeten weten dat, als er een ernstige afwijking wordt vastgesteld, ze in veel ziekenhuizen niet eens de keuze hebben om te zwangerschap te laten afbreken. Caritas suggereert dat er in de praktijk steeds lichtzinniger zou omgegaan worden met abortus, het zogenaamde ‘hellend vlak'. Uit mijn ervaring blijkt alvast uit niets dat vrouwen lichtvaardig kiezen voor het afbreken van een zwangerschap vanwege een kleine afwijking.

Conclusie: of het nu schoon weer is of regent in Gent... op ethisch vlak is er voortdurend stof tot nadenken, tot verbetering... Ik pleit ervoor om geen ethische taboes uit de weg te gaan. En zeker niet om al bij voorbaat de deur tot open ethische discussies op slot te doen. De maatschappij verandert razendsnel. Zonder meteen een beeldenstorm te willen organiseren, moeten wij klaarstaan om die verandering bij te sturen met een ethisch onderbouwde visie. Het zal wel zijn dat daarvoor af en toe een heilig huisje tegen de grond moet. Dan is dat maar zo. Voor mij staat de het belang van de mens centraal. Wat ook zijn of haar afkomst, levensopvatting, religie, geaardheid of inkomen is...

De grenzen van de menselijke waardigheid, euthanasie bij minderjarigen en bij dementerenden, palliatieve sedatie, hulp bij zelfdoding, vrouwelijke genitale verminking, orgaandonatie, kwaliteit van leven, de ondraaglijke ongelijkheid van bij de geboorte ... in de medische sfeer is de lijst met ethische dossiers schier oneindig. Maar ook daarbuiten blijven de ethische uitdagingen groot.

Waarom bijvoorbeeld niet durven nadenken over de financiering van religies? Waarom niet de keuzevrijheid laten om via je belastingaangifte aan te duiden of je wil meebetalen voor het onderhoud van de kerken of dat je eerder wenst bij te dragen aan sociale doelen en ontwikkelingsamenwerking? Uiteraard ga ik me niet bemoeien met de boekhouding van de Gentse kerkfabrieken, maar sinds de Napoleontische tijd zijn we wettelijk verplicht om de katholieke kerkgebouwen te onderhouden. Dat betekent dakwerken, schilderwerken, verwarming, verlichting... voor maar liefst 58 (!) kerkgebouwen in de Gentse regio (decanaten Gent-Stad, Gent-Rand, Ledeberg en Sint-Amandsberg). Er zijn in de Gentse kuip en daarbuiten prachtige monumenten bij, die mijn zegen krijgen en ter eeuwigen dagen onderhouden moeten worden net zoals andere historisch en esthisch belangrijke gebouwen in onze stad: het Belfort, het Stadhuis, 't Pand... Er zijn in Gent kerkgebouwen die één keer per week volk over de vloer krijgen voor een wekelijkse mis... Ik ga daar niet binnen om te tellen hoeveel volk er op de stoeltjes zit, maar ik ben er zeker van dat er wandelafstand andere kerken zijn waar voldoende zitplaatsen zijn... Dat is financieel met het geld van iedereen (katholieke, islamitische, vrijzinnige belastingbetalers) en ethisch niet houdbaar. Een debat over rationalisatie en kerktaks dringt zich op. Met respect uiteraard voor ieders geloof, overtuiging en eigenwaarde.

Ethiek stop trouwens niet aan onze landsgrenzen. Waarom bijvoorbeeld niet veel uitdrukkelijker opkomen voor mensen in staten waar gelijke rechten in verdrukking komen? Het lijkt me een ethische plicht om niet alleen bij ons in het Westen, maar over solidair op te komen voor vrouwen, kinderen, holebi's en werknemers. Dat moet met respect voor de lokale (ethische) waarden, normen en tradities, maar vooral ook met respect voor de menselijke waardigheid die in ethische debatten altijd voorrang moet krijgen. Voorrang van links welteverstaan.

Marleen Temmerman, 22 mei 2010

 bron: http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=BLRTO_20100522_001